ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΕ

Η βιολογική παραγωγή στην Ευρωπαϊκή Ένωση διέπεται από ενιαίο σύνολο κανόνων, που ισχύει σε όλα τα κράτη μέλη και καλύπτει κάθε στάδιο — σπόρους και πολλαπλασιαστικό υλικό, ζωοτροφές, νωπά γεωργικά προϊόντα και μεταποιημένα τρόφιμα.

Το ισχύον νομικό πλαίσιο είναι ο Κανονισμός (ΕΕ) 2018/848, ο οποίος εφαρμόζεται από την 1η Ιανουαρίου 2022 και αντικατέστησε τον Κανονισμό (ΕΚ) 834/2007.

Οι κανόνες της Ένωσης για τη βιολογική παραγωγή αποκλείουν τη χρήση γενετικά τροποποιημένων οργανισμών και της ιοντίζουσας ακτινοβολίας και περιορίζουν τη χρήση λιπασμάτων, ζιζανιοκτόνων και φυτοφαρμάκων.

Στη θέση τους, η βιολογική καλλιέργεια στηρίζεται σε πρακτικές όπως η αμειψισπορά, η χρήση αζωτοδεσμευτικών φυτών και μέθοδοι φυσικής αντιμετώπισης επιβλαβών οργανισμών.

Κάθε κράτος μέλος ορίζει αρχές και φορείς ελέγχου που επιθεωρούν τις επιχειρήσεις του κλάδου. Οι παραγωγοί εγγράφονται στον αρμόδιο φορέα ελέγχου και υπόκεινται σε επιθεώρηση τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο. Η πιστοποίηση χορηγείται εφόσον διαπιστωθεί συμμόρφωση με τους κανόνες.

Τα εισαγόμενα προϊόντα που διατίθενται ως βιολογικά στην Ένωση υπόκεινται επίσης σε ελέγχους.

Το λογότυπο βιολογικής παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης προσδίδει μια συνεκτική οπτική ταυτότητα στα βιολογικά προϊόντα που παράγονται στην ΕΕ. Αυτό διευκολύνει τους καταναλωτές να εντοπίζουν βιολογικά προϊόντα και βοηθά τους γεωργούς να τα εμπορεύονται σε ολόκληρη την ΕΕ.

Το λογότυπο βιολογικής παραγωγής μπορεί να χρησιμοποιείται μόνο για προϊόντα που έχουν πιστοποιηθεί ως βιολογικά από εξουσιοδοτημένη υπηρεσία ή φορέα ελέγχου. Αυτό σημαίνει ότι πληρούν αυστηρές προϋποθέσεις σχετικά με τον τρόπο παραγωγής, μεταποίησης, μεταφοράς και αποθήκευσής τους. Το λογότυπο μπορεί να χρησιμοποιείται μόνο σε προϊόντα που περιέχουν τουλάχιστον 95 % βιολογικά συστατικά και, επιπλέον, πληρούν περαιτέρω αυστηρές προϋποθέσεις για το υπόλοιπο 5 %.

Εκτός από το λογότυπο βιολογικής παραγωγής της ΕΕ, σε ένα προϊόν πρέπει να εμφανίζεται ο κωδικός του φορέα ελέγχου, καθώς και ο τόπος στον οποίο καλλιεργούνται οι γεωργικές πρώτες ύλες που συνθέτουν το προϊόν, είτε πρόκειται για γεωργία ΕΕ είτε για γεωργία εκτός ΕΕ.

Το λογότυπο αναπαράγεται εδώ για ενημέρωση σχετικά με το ίδιο το λογότυπο, όπως επιτρέπει ο Κανονισμός (ΕΕ) 2018/848 για σκοπούς ενημέρωσης και εκπαίδευσης. Εμφανίζεται με το πρότυπο πράσινο και λευκό χρώμα, στις αναλογίες και στο ελάχιστο μέγεθος που ορίζει το εγχειρίδιο χρήστη του λογότυπου.

Οι βιολογικές καλλιέργειες, εξαιρουμένων όσων αναπτύσσονται με φυσικό τρόπο σε νερό, παράγονται σε ζωντανό έδαφος ή σε ζωντανό έδαφος αναμεμειγμένο ή εμπλουτισμένο με λιπάσματα προερχόμενα από υλικά και προϊόντα που επιτρέπονται στη βιολογική παραγωγή, σε συνδυασμό με το υπέδαφος και το μητρικό πέτρωμα. Απαγορεύεται η υδροπονική παραγωγή, ήτοι η μέθοδος καλλιέργειας φυτών τα οποία δεν αναπτύσσονται με φυσικό τρόπο σε νερό, με τις ρίζες τους σε θρεπτικό διάλυμα και μόνο ή σε αδρανές μέσο στο οποίο προστίθεται θρεπτικό διάλυμα.

Η βιολογική φυτική παραγωγή χρησιμοποιεί τεχνικές άροσης και καλλιέργειας που διατηρούν ή αυξάνουν τις οργανικές ύλες του εδάφους, βελτιώνουν τη σταθερότητα και τη βιοποικιλότητά του και αποτρέπουν τη συμπίεση και τη διάβρωσή του. Η γονιμότητα και η βιολογική δραστηριότητα του εδάφους διατηρούνται και αυξάνονται με χρήση πολυετούς αμειψισποράς που περιλαμβάνει υποχρεωτική καλλιέργεια ψυχανθών· στην περίπτωση πολυετών καλλιεργειών εκτός της χορτονομής, με βραχυπρόθεσμες καλλιέργειες χλωρής λίπανσης και ψυχανθή και με τη χρήση φυτικής ποικιλομορφίας· και σε κάθε περίπτωση με την εφαρμογή κόπρου ή οργανικής ύλης, κατά προτίμηση κομποστοποιημένων, από βιολογική παραγωγή.

Η πρόληψη των ζημιών που προκαλούνται από επιβλαβείς οργανισμούς και ζιζάνια βασίζεται πρωτίστως στην προστασία από τους φυσικούς εχθρούς, στην επιλογή ειδών, ποικιλιών και ετερογενούς υλικού, στην αμειψισπορά, σε καλλιεργητικές τεχνικές όπως μηχανικές και φυσικές μέθοδοι, και σε θερμικές διεργασίες. Όταν τα φυτά δεν μπορούν να προστατευθούν επαρκώς με τα μέτρα αυτά, ή όταν διαπιστώνεται απειλή για μια καλλιέργεια, επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται μόνο προϊόντα και ουσίες εγκεκριμένα για χρήση στη βιολογική παραγωγή, και μόνο στον βαθμό που είναι αναγκαίο· η επιχείρηση τηρεί αρχεία που αποδεικνύουν την ανάγκη κάθε χρήσης, με την ημερομηνία, το προϊόν, τις δραστικές ουσίες του, την εφαρμοζόμενη ποσότητα, την καλλιέργεια και τα αγροτεμάχια και τον επιβλαβή οργανισμό ή την ασθένεια που πρέπει να αντιμετωπιστεί.

Για να μπορούν τα φυτά και τα φυτικά προϊόντα να θεωρηθούν βιολογικά, οι κανόνες παραγωγής πρέπει να έχουν εφαρμοστεί στα αγροτεμάχια κατά τη διάρκεια περιόδου μετατροπής: τουλάχιστον δύο ετών πριν από τη σπορά και — στην περίπτωση πολυετών καλλιεργειών εκτός της χορτονομής, κατηγορία στην οποία ανήκουν η ελιά και η αβοκαντιά — τουλάχιστον τριών ετών πριν από την πρώτη συγκομιδή βιολογικών προϊόντων.

Πηγή: Κανονισμός (ΕΕ) 2018/848, Παράρτημα II, Μέρος I, σημεία 1.1, 1.2, 1.7.1, 1.9 και 1.10.

Σε κάθε στάδιο παραγωγής, παρασκευής και διανομής, οι επιχειρήσεις λαμβάνουν και διατηρούν μέτρα αναλογικά και κατάλληλα για τον εντοπισμό των κινδύνων επιμόλυνσης της βιολογικής παραγωγής και των βιολογικών προϊόντων από μη εγκεκριμένα προϊόντα ή ουσίες, συμπεριλαμβανομένου του συστηματικού εντοπισμού των κρίσιμων διαδικαστικών σταδίων· λαμβάνουν και διατηρούν μέτρα για την αποφυγή των κινδύνων αυτών· επανεξετάζουν και προσαρμόζουν τακτικά τα μέτρα αυτά· και συμμορφώνονται με τις άλλες σχετικές απαιτήσεις του κανονισμού που εξασφαλίζουν τον διαχωρισμό των βιολογικών προϊόντων, των προϊόντων υπό μετατροπή και των μη βιολογικών προϊόντων.

Οι επιχειρήσεις μπορούν να πραγματοποιούν ταυτόχρονη συλλογή βιολογικών προϊόντων, προϊόντων υπό μετατροπή και μη βιολογικών προϊόντων μόνο εφόσον λαμβάνονται τα απαραίτητα μέτρα για να αποτραπεί κάθε πιθανή ανάμειξη ή ανταλλαγή μεταξύ τους και να διασφαλιστεί η ταυτοποίηση των βιολογικών προϊόντων και των προϊόντων υπό μετατροπή. Η επιχείρηση διατηρεί στη διάθεση της αρχής ελέγχου ή του φορέα ελέγχου τα στοιχεία που αφορούν τις ημερομηνίες, τις ώρες και το δίκτυο συλλογής, καθώς και την ημερομηνία και ώρα παραλαβής των προϊόντων.

Τα βιολογικά προϊόντα και τα προϊόντα υπό μετατροπή μεταφέρονται σε άλλες επιχειρήσεις ή μονάδες, συμπεριλαμβανομένων των χονδρεμπόρων και των εμπόρων λιανικής, μόνο σε κατάλληλες συσκευασίες, δοχεία ή οχήματα κλεισμένα με τρόπο ώστε να μην είναι δυνατή η αλλοίωση, συμπεριλαμβανομένης της αντικατάστασης, του περιεχομένου χωρίς παραποίηση ή καταστροφή της σφραγίδας, και εφοδιασμένα με επισήμανση που αναφέρει την επωνυμία και τη διεύθυνση της επιχείρησης και, εφόσον διαφέρει, του ιδιοκτήτη ή του πωλητή του προϊόντος· την ονομασία του προϊόντος· την επωνυμία ή τον κωδικό αριθμό της αρχής ελέγχου ή του φορέα ελέγχου στον οποίο υπάγεται η επιχείρηση· και, κατά περίπτωση, το σήμα ταυτοποίησης της παρτίδας.

Πηγή: Κανονισμός (ΕΕ) 2018/848, άρθρο 28 και Παράρτημα III, σημεία 1 και 2.

Οι χώροι αποθήκευσης των προϊόντων διαχειρίζονται με τρόπο που εξασφαλίζει την ταυτοποίηση των παρτίδων και αποτρέπει οποιαδήποτε ανάμειξη ή επιμόλυνση με προϊόντα ή ουσίες που δεν συμμορφώνονται με τους κανόνες βιολογικής παραγωγής. Τα βιολογικά προϊόντα και τα προϊόντα υπό μετατροπή πρέπει να είναι σαφώς αναγνωρίσιμα ανά πάσα στιγμή.

Στις μονάδες βιολογικής φυτικής παραγωγής και στις μονάδες υπό μετατροπή δεν αποθηκεύονται εισροές ή ουσίες άλλες από εκείνες που έχουν εγκριθεί για χρήση στη βιολογική παραγωγή. Στις εγκαταστάσεις αποθήκευσης χρησιμοποιούνται για τον σκοπό αυτό μόνο τα προϊόντα καθαρισμού και απολύμανσης που έχουν εγκριθεί για χρήση στη βιολογική παραγωγή.

Όταν μια επιχείρηση χειρίζεται βιολογικά προϊόντα, προϊόντα υπό μετατροπή και μη βιολογικά προϊόντα σε οποιονδήποτε συνδυασμό και τα βιολογικά προϊόντα ή τα προϊόντα υπό μετατροπή αποθηκεύονται σε εγκαταστάσεις στις οποίες αποθηκεύονται και άλλα γεωργικά προϊόντα ή τρόφιμα, τα βιολογικά προϊόντα ή τα προϊόντα υπό μετατροπή διατηρούνται χωριστά από τα άλλα προϊόντα· λαμβάνεται κάθε μέτρο για να εξασφαλιστεί η ταυτοποίηση των αποστολών και να αποφευχθούν αναμείξεις ή ανταλλαγές· και πριν από την αποθήκευση λαμβάνονται κατάλληλα μέτρα καθαρισμού δοκιμασμένης αποτελεσματικότητας, με τήρηση αρχείων των εργασιών αυτών.

Πηγή: Κανονισμός (ΕΕ) 2018/848, Παράρτημα III, σημείο 7.

Όταν ένα προϊόν φέρει όρους που αναφέρονται στη βιολογική παραγωγή, εμφαίνεται επίσης στην επισήμανση ο κωδικός αριθμός της αρχής ελέγχου ή του φορέα ελέγχου στον οποίο υπάγεται η επιχείρηση που πραγματοποίησε την πλέον πρόσφατη εργασία παραγωγής ή παρασκευής· και, στην περίπτωση προσυσκευασμένων τροφίμων, στη συσκευασία εμφαίνεται επίσης το λογότυπο βιολογικής παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Όταν το λογότυπο βιολογικής παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης χρησιμοποιείται σε προϊόν, στο ίδιο οπτικό πεδίο με το λογότυπο εμφαίνεται ένδειξη του τόπου στον οποίο καλλιεργήθηκαν οι γεωργικές πρώτες ύλες από τις οποίες αποτελείται το προϊόν, υπό τη μορφή «Γεωργία ΕΕ», «Γεωργία εκτός ΕΕ» ή «Γεωργία ΕΕ/εκτός ΕΕ», κατά περίπτωση. Οι ενδείξεις αυτές αναγράφονται σε εμφανές σημείο ώστε να είναι ευδιάκριτες και πρέπει να είναι σαφώς αναγνώσιμες και ανεξάλειπτες.

Η ιχνηλασιμότητα στηρίζεται στα αρχεία που τηρεί η επιχείρηση. Στη φυτική παραγωγή, οι επιχειρήσεις τηρούν αρχεία σχετικά με τα αγροτεμάχια και την ποσότητα της συγκομιδής, αρχεία για κάθε άλλη εξωτερική εισροή που χρησιμοποιείται σε κάθε αγροτεμάχιο, καθώς και αρχεία για τα λιπάσματα, τα βελτιωτικά εδάφους και τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα που χρησιμοποιούνται — κάθε φορά με την ημερομηνία χρήσης, την ονομασία του προϊόντος, την εφαρμοζόμενη ποσότητα και την καλλιέργεια και τα αγροτεμάχια. Το σήμα ταυτοποίησης της παρτίδας που απαιτείται στην επισήμανση μεταφοράς είναι εκείνο που επιτρέπει τη σύνδεση της παρτίδας με τα αρχεία αυτά.

Πηγή: Κανονισμός (ΕΕ) 2018/848, άρθρα 32 και 33· Παράρτημα II, Μέρος I, σημεία 1.9.3, 1.10.2 και 1.12· Παράρτημα III, σημείο 2.

Στους δηλωμένους στόχους της βιολογικής γεωργίας στην Ένωση περιλαμβάνονται η υπεύθυνη χρήση ενέργειας και φυσικών πόρων, η διατήρηση της βιοποικιλότητας, η διατήρηση των περιφερειακών οικολογικών ισορροπιών, η ενίσχυση της γονιμότητας του εδάφους, η διατήρηση της ποιότητας των υδάτων και υψηλά πρότυπα καλής μεταχείρισης των ζώων.